Fiil (Yapı , Ek Eylem , Çekimler)

Fiil (Yapı , Ek Eylem , Çekimler)

Fiil (Yapı , Ek Eylem , Çekimler)  bir iş , oluş , hareket bildiren sözcüklerdir.Kip ve zaman eki alabilirler aynı zamanda da çatı özelliği gösterirler.

 

Anlamına Göre Fiiller

  • Kılış Fiili : Hareket anlamı taşır. Ör: Onu temizledi.
  • Duruş Fiili :Hareketsizlik anlamı taşır. Ör : O uyudu.
  • Oluş Fiili : Kendi kendine gerçekleşir. Ör : Sarardı , karardı .

 

Fiilde Kip ve Zaman

 

a.) Haber Bildirme

  • Görülen Geçmiş Zaman (-di)
  • Duyulan Geçmiş Zaman (-miş)
  • Şimdiki Zaman (-yor)
  • Gelecek Zaman (-ecek, -acak)
  • Geniş Zaman (-r , -me , -mez)

 

b.) Dilek Tasarlama

  • Gereklilik Kipi : (-meli , -malı )
  • Şart Kipi : (-se , -sa )
  • İstek Kipi : (-a , -a)
  • Emir Kipi

Dikkat ! : Dilek tasarlama kiplerinde alan eklere dikkat edilmelidir. Anlama bakarsanız yanılabilirsiniz.

Örnek : Keşke benle gel-se    (Görünüşte istek gibi dursa da buradaki  “-se ” ekinden dolayı şart cümlesidir.)

 

 

Fiil Çekimi

 

  • Kaç tane fiil var ise o kadar çekimli fiil vardır bir cümlede.
  • Fiilimsiler çekimli fiil olarak sayılmaz.
  • Örnek: Aynalar bakmayın yüzüme dik dik. (bakmayın= Fiilimsi)
  • Örnek : İşte yakalandık , kelepçelendik , beni beklemeyin. (Çekimli Fiiller : Yakalandık , kelepçelendik , beklemeyin)

 

a.) Basit Zamanlı Fiiller

Bir fiil,  zaman veya kip eklerinden bir tane almış ise basit çekimli fiildir.

Örnek: Bu yıl her birinizin atanacaksınız.
Örnek: Burak kapıya gelmiş.

 

 

b.) Birleşik Zamanlı Fiiller

Bir fiil(eylem) birden fazla ek almış ( kip , zaman) ise bu fiil(eylem) birleşik zamanlıdır.

Örnek: Babası bahçede geziyoridi. (iyor + idi)
Örnek: Babası bahçede gezseimiş.  (-se + imiş )

 

 

Fiilde Anlam (Zaman) Kayması

  • Anlatım bozukluğu değildir.
  • Yapı bakımından farklı anlam bakımından farklı cümlelerdir.
  • Örnek : Düzenli spor yapıyor .
  • Örnek : Yarın Kızılay’da buluşuyoruz.

 

 

Ek Eylem (Ek Fiil)

 

a.) İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapar

Mutlu ismini yüklem yapalım.

Örnekler

  •  Ben mutlu-yum
  • O mutlu-dur
  • O mutlu-idi.
  • O mutluy-sa.

 

b.) Basit Zamanlı Fiilleri Birleşik Zamanlı Fiil Yapar

Örnekler

  • Geliyor –> Geliyoridi
  • Gelecek –> Gelecekmiş.
  • Gelir –> Gelirse.

 

Fiilde Yapı

Basit Fiil : Yapım eki almamış fiildir.
Ör: Kazan-acaksınız. (Çekim ekidir ikisi de)

 

Türemiş Fiil : En az bir yapım eki almış fiildir.
Ör: Baş-la-dı. (-la eki yapım ekidir.)

 

Birleşik Fiil : İki fiil ya da söz öbeğinin birleşimidir.
Örnekler:

  • Terk etmek , hasta olmak , memnun olmak.
  • E kılmak , E durmak , E gelmek
  • Deyimler
  • Çözüverdi , yapıverdi, alıverdi

Yazar: KPSS