Cümle Türleri

Cümle Türleri

Cümle Türleri yüklemine göre ,  öge dizilimine göre , anlamına göre , yapısına göre gibi alt alanlara ayrılmaktadır

 

1.) Yüklemine Göre Cümle Türleri

 

  • a.) Fiil Cümlesi : Yüklemi fiil olan cümlelerdir. Yüklemin köküne değil tamamına bakılır.
    Ör: Sınava tam vaktinde vardı. (Bir yere varmak anlamında dır.)
    Ör: Sınavı kazanmayı amaçlamıştı.
  • b.) İsim Cümlesi : Yüklem isim soylu bir kelimedir.Fiilimsiler isim olarak kabul edilir.
    Ör: Yüreğinde bir acı vardı. (Buradaki “var” mevcut halde bulunmak anlamında olduğu için isimdir.)
    Ör: Hedefi KPSS’yi kazanmaktı. (Kazan-mak bir fiilimsidir.)

 

 

2.) Öge Dizilimine Göre Cümle Türleri

  • Bir cümlede yüklem sonda ise –>Kurallı Cümledir
  • Bir cümlede yüklem ortada ya da başta ise –> Devrik Cümledir.
  • Bir cümlede yüklem yok ise –> Eksiltili Cümledir.

Not: Yüklem ” dır , tır ” eki alabiliyor ise eksiltili sayılmaz.
Örnek : O iyi bir dost.   –> Cümlesinde “dost” kelimesine  “-tır” eki getirirsek ” O iyi bir dosttur ” anlamı taşıyacaktır. Kurallı bir cümle olarak sayılır.

 

 

3.) Anlamına Göre Cümleler

 

  • Olumlu Cümle : Cümle fiil ise yapılan eylem gerçekleşiyorsa cümle olumludur.
    Ör : Adam kazada öldü. (Olumlu cümle)
  • Cümle isim cümlesi ise bahsedilen durum veya nesne ortamda mevcut ise cumle olumludur.
    Ör: Kızın yüzü çok pürüzlüydü. (Olumlu cümle)

 

  • Olumsuz Cümle : Cümle fiil ise ve yapılan eylem gerçekleşmiyorsa cümle olumsuzdur.
    Ör: Adam kazada ölmedi. (olumsuz cümle)
  • Cümle isim cümlesi ise ve bahsedilen durum veya nesne ortamda yoksa olumsuzdur.
    Ör: Kızın yüzü pürüzsüzdü. (olumsuz cümle)

 

  • Yapıca Olumlu Anlamca Olumsuz Cümle 
  • “- me , -ma , – siz , yok , değil” eklerini almayacaktır.
  • Ör : Tok açın halini ne bilecek.
  • Ör : Sana artık kim inanır.

 

  • Yapıca Olumsuz Anlamca Olumlu
  • “- me , -ma , – siz , yok , değil” eklerinden birini almak zorundadır.
  • Ör : Bu mağazada yok yok.
  • Ör : Şuna inanmıyor değilim.

 

4.) Yapısına Göre Cümleler (Basit , Birleşik , Sıralı , Bağlı)

   a.) Basit Cümle

  • Tek yüklem veya tek yargı olacak.Fiilimsi de bulunmayacak.
  • Ör : Adamın iyisi iş başında belli olur.

 

   b.) Bileşik Cümle

  • Tek yüklem var , birden çok yargı bulunabilir.Bu dört şekilde gerçekleşebilir. 
  • 1.Fiilimsi ile Sağlanır (Girişik Birleşik cümle)
    Ör: Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar
    Ör : Su içene yılan bile dokunmaz.
  • 2. Şartlı Birleşik Cümle (Şart Kipi)
    Ör: Hızlı yürüse maça yetişir.
  • 3. “-Ki” ile Sağlanan Birleşik Cümle
    Ör:
    Neşeli ol ki genç kalasın.
  • 4. İç İçe Birleşik Cümle 
    Ör: Babam : “eve erken geldedi.

 

   c.) Sıralı Cümle

  • En az iki yüklem virgül veya noktalı virgül ile ayrılmak zorunda.
  • Bağımlı Sıralı : İki cümle arasında öge ortaklığı vardır.
  • Ör : Adamı yanına çağırdı gülerek azarladı.  (Bağımlı Sıralı)
    (Adamı sözcüğü ortak öznedir.Cümle virgül ile ayrılmış ve iki adet yüklem bulunmaktadır.)
  • Bağımsız Sıralı : İki cümle arasında öge ortaklığı yoktur.
  • Ör : Ben okula gittim ; kardeşim koşarak eve geldi. (Bağımsız Sıralı)
    (İki yüklem ve noktalı virgül ile ayrılmış ortak bir öge yoktur)

 

   d.) Bağlı Cümle

  • İki yüklem olacak ve yüklemler bağlaçlar ile bağlanacak.
  • Ör : Derse geldi fakat konuyu anlamadı. (Bağlı Cümle)

 

Vurgu Nedir ?

Yükleme konum olarak en yakın olan ögeye vurgu denir.
İsim cümlelerinde vurgu ise yüklemdir.

Yazar: KPSS